Laagste prijs aanbesteden bij bedrijfskleding roept vragen op: is dit nog wel fairtrade?

Het gaat om gunningen van het afgelopen half jaar, in sectoren waar meer dan 20 aanbestedingen zijn geweest, naar onderhandse procedures is niet gekeken. Daar zit een ding in dat bijzonder opvalt. Aanbestedingsnieuws valt op dat ook de kwaliteits aanbestedingen voor bedrijfskleding niet kijken naar de herkomst van het textiel, daar waar de opdracht is gegund op laagste prijs. Helemaal zeker weten doe je dat niet als je niet de selectieleidraad erbij pakt en dat hebben we voor een paar aanbestedingen dan ook gedaan.

Aanbestedingsnieuws heeft recente bedrijfskleding opdrachten (CPV code 18000000) hier maar eens nader op bekeken. U kunt dat zelf ook doen, gewoon even kijken op https://www.tenderned.nl/aankondigingen/overzicht en dan in de grijze balk onderin onder het kopje CPV codes klikken, zoeken op bedrijfskleding, de 4 opgekomen opties aanvinken en dan het filter “30 dagen” bovenin weer wegklikken. Aanbestedingsnieuws heeft de 5 aanbestedingsleidraden en andere bijlages nageplozen op fairtrade aspecten.

De resultaten

Het blijkt enorm onderling te verschillen, hoe inkopers dit fairtrade element invullen. Het wekt de schijn van een (te) grote vrijblijvendheid en er zou over nagedacht moeten worden over 1 krachtige standaard formule die in elke textiel inkoop wordt meegegeven: “Alleen fairtrade kleding gewenst, kinderarbeid wordt nadrukkelijk uitgesloten”, zo moeilijk kan dat toch niet zijn. Het is een groot zoekplaatje.

Zo kijkt Venlo voor een opdracht van 400.000 euro aan BOA-uniformen, hoofdzakelijk naar bestelgemak www.mvicriteria.nl. Dat stemt hoopvol want de MVICriteria tool heeft speciaal voor textiel onder de minimumeisen “Verbeteren arbeidsomstandigheden, mensenrechten en leefbaar loon (ISV)” Daar mag de gemeente de verkoper dan ook aan houden.

Voor bedrijfskleding van Utrechts drinkswaterbedrijf Vitens (opdrachtwaarde: 6 miljoen) moesten we naar Mercell en daar vonden we een summier document voor de kwalitatieve gunningscriteria met alleen financiële en draagkracht eisen, en vonden we alleen de eis of het moest passen en bij inschrijvingseisen alleen eisen betreffende onderzoeksplicht, voertaal, leveringstermijn en mededingingsrecht. Een heel zoekplaatje omdat bij Mercell aanbestedende diensten kennelijk niet volledig invullen en onder 5.1.9 alleen melden “zie offerteaanvraag”, en inderdaad blijkt dan bij Mercell bij de bijlage die “offertevraag” heet onder 2.6 lid 4 vermeldt dat

 Internationale Sociale Voorwaarden (ketenverantwoordelijkheid): het stimuleren van ketenverantwoordelijkheid van bedrijven. Dat betekent het voorkomen of aanpakken van misstanden op het gebied van arbeidsomstandigheden, mensenrechten en milieu conform de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen;.

De gemeente Dijk en Waard meldt er niets over in de aanbestedingsleidraad van 27 pagina’s. en in de Eisenlijst staat er ook niets over. Onder MVI gaat het wel over people, planet, profit maar wie er mag profiteren staat er niet bij. Wel moeten verpakkingen van gerecycled materiaal zijn. Al met al stonden er meer eisen aan de doos en aan het logo dan aan de textielarbeider.  Het logo
dient voor de kleding voor het bovenlichaam op de linker borst aangebracht te worden, bij een overall tuinbroek in het midden, de cap aan de voorzijde boven de klep en de kleding voor het onderlichaam ter hoogte van de rechter bil.

Gelukkig doet de opdrachtnemer zelf wel aan zelf-regulatie, meer dan de overheid. Winaar Delftechniek heeft zichzelf “waardig werk” als sustainable development doel opgelegd en belooft: “een assortiment dat is samengesteld met producten waarbij duurzame en eerlijke productie een kernwaarde is; partnerships met fabrikanten die onze duurzaamheidsdoelstellingen onderschrijven en werk maken met de invulling van de internationale SDG’s.”

De gemeente Hoeksche Waard meldt:

Dat is een begin maar op zichzelf niet genoeg. De eis op zich is mooi voor zover ook kledingleveranciers uit derde landen op de opdracht inschrijven, de opdracht is gegund aan Heigo Nederland B.V. en de telefoniste daar zal heus minimumloon betaald krijgen, dat is de vraag niet. Het vraagstuk betreft de onderaannemer, of zelfs de onderonderaannemer, aannemer in de zin van de aanbestedingsrichtlijn niet een aannemer in de bouw maar een subcontractor: contractant. Dat is niet geregeld in de Aanbestedingswet noch in de Aanbestedingsrichtlijn.
Zie bij Aanbestedingsnieuws o.a. Onderaanneming en derdenwerking Woo verzoek kerven duinen: gebrekkig toezicht op onderaanneming Hoe Levvel wint op prijs: beknibbelen op de onderaannemer

De vraag is naar de rest van de keten, of een bedrijfskledingleverancier een stoomboot naar een sweatshop in Egypte, Bangladesh of Thailand laat varen en of er in die sweatshop alleen volwassen slaven zijn of dat er ook kindslaven zitten te naaien aan de jas van badmeester gekke Henkie. En mocht dat zo zijn, dan is de Hoekse Waard maar ook Nederland in overtreding van het IVRK c.q. het VIDS voor de jas van de beveiliging van het COA in Strijen. Nou is Heigo een voorbeeld voor de rest van de markt als het gaat om MVO en dus zal het wel goed zitten bij de gemeente Hoeksche Waard, ook al heeft het de uitvraag niet al te zorgvuldig opgesteld. Heigo laat fair ware foundation FWF jaarlijks het werk onderzoeken en daarbij wordt nadrukkelijk gecontroleerd op slavernij en kinderarbeid, zie: https://www.heigo.nl/mvo-partners#fair-wear-foundation

Aanbestedingsnieuws herinnert er nog maar eens aan dat een gemeente die kleding uit kinderarbeid landen aanschaft ook écht in strijd handelt met het IVRK Internationale Verdrag voor de Rechten van het Kind en het verbod op slavernij en dwangarbeid van artikel 4 EVRM en het VIDS (verdrag inzake de slavernij)  en dat slavernijverdrag is heel absoluut: artikel 5 gebiedt contractante lidstaten ” to take all necessary measures to prevent compulsory or forced labour from developing into conditions analogous to slavery”, dat is anders dan misschien de MVI Criteria tool lijkt te benoemen niet zomaar een “minimumeis”, dit zijn bindende normen, ius cogens waar een verantwoordelijkheid uit voortvloeit bij nalatigheid.

In de bedrijfskleding van het zwembad van de gemeente Utrecht vinden we in de inkoopleidraad niets over fairtrade kleding. Het is een opdracht voor zowel schoeisel als kleding als zwemkleding als stomerijdiensten. Dit zijn dus allemaal opdrachten die EMVI zijn en waar naar de kwaliteit is gekeken. De  inkoopleidraad controleert op:

1 Duurzaamheid 15 bAwear
3 Dienstverlening 20 Beoordelingsteam
2 Kwaliteit – Fit & Feel 35 Beoordelingsteam
4 Prijs 30 Relatief

Soms zit de ISV dan verborgen in de MVOI-agenda maar dat geldt kennelijk niet voor de bedrijfskleding van de zwembadinspecteurs in Utrecht. Het is een beetje bitter als je bedenkt, waar allemaal weer wel op gelet wordt, voor de CO2-emissie is een hele grafiek opgesteld:

• Productie vezels
• Productie garen
• Productie doek
• Veredeling
• Confectioneren
• Verpakking
• Transport

Helemaal in de bijlage onderaan vindt Aanbestedingsnieuws uitindelijk het volgende:

Eis 59. Inschrijver garandeert dat deze zich gedurende de looptijd van de overeenkomst in zal spannen (nadruk Red. AN) om schending van de internationale sociale normen te voorkomen.

. De fundamentele
arbeidsnormen van de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) zijn vastgelegd in de conventies:
– Inzake afschaffing van dwangarbeid en slavernij (29, 105);
– Inzake vrijwaring van discriminatie op het werk en in beroep (100, 111);
– Inzake afschaffing van kinderarbeid (138, 182);
– Inzake de vrijheid van vakvereniging en recht op collectief onderhandelen (87, 98).
– De mensenrechten uit de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UVRM)
en uitwerkingen daarvan in bindende verdragen (zoals BuPo en Esocul) die arbeidsen bedrijfsrelevant zijn. Er wordt geen verdere toespitsing gemaakt.

En dat klopt dus niet van de gemeente Utrecht. De plicht is geen inspanningsplicht, op zichzelf heeft de verkoper misschien een inspanningsplicht maar voor Utrecht zelf is het ius cogens, slavernij is afgeschaft in Nederland maar het slavernijverdrag heeft extraterritoriale werking en verplicht Nederland om ook niet elders slavernij in de hand te werken. Nederland en dat wil zeggen alle overheidsdiensten en dus ook de gemeente Utrecht, zijn verplicht te garanderen dat het bedrijfsuniform niet gemaakt is met slavernij, in gevolge dit verdrag.

Dit zijn dan de 5 meest recente EMVI bedrijfskleding tenders. Aanbestedingsnieuws kon de laagste prijs kleding niet zo makkelijk vinden als Tenderned dat kan. Het is maar een beperkt kwalitatief mini-onderzoek naar eisen aan kleding. Aanbestedingsnieuws heeft zich voorgenomen om dit nog verder uit te gaan zoeken. Houden de laagste prijs bedrijfskleding inkopers zich inderdaad aan de internationale sociale voorwaarden, vragen zij specifiek om fairtrade kleding? Hoe expliciet wordt dit gemaakt bij EMVI-aanbestedingen? Dit artikel is nog niet het laatste wat Aanbestedingsnieuws over fairtrade textiel geschreven heeft. En ook zeker niet het eerste:

Laat duizend vuurpijlen bloeien (augustus 2025)

Aanbesteden en mensenrechten: buzzword of reëel beleid? (juli 2025)

PIANOo Besteksteksten ISV geactualiseerd (januari 2025)

Overheidsinkopen en kinderen offeren (2022)

Internationale Sociale Voorwaarden gepubliceerd (2017)

Fair Trade brochure Inkopen met respect voor mensenrechten (2021)

IOB: ISV verplichten in risicovolle aanbestedingen (2019)

Graniet met een vlekje

Bestaat er wel Fair Trade vuurwerk?

U kunt Aanbestedingsnieuws ook helpen. Als er mensen ergens een etiketje “Bangladesh” op hun bedrijfskleding aantreffen, horen we het graag.