De keurmeester die de winkel al kende

Gastbijdrage van Martin van Leeuwen
Je laat je huis verbouwen en wilt achteraf weten of het werk deugt. Je vraagt rond, vindt een deskundige met naam in de branche, en hoort pas later dat diezelfde deskundige jaren voor jouw aannemer heeft gewerkt, met hem op congressen staat en samen met hem publiceert. Is zijn oordeel daarmee waardeloos? Niet per se, hij weet vermoedelijk beter dan wie ook waar het misgaat in een verbouwing.

Maar het woord onafhankelijk voelt ineens een maatje kleiner, en je betrapt jezelf op de vraag of je het oordeel toch niet had moeten vragen aan iemand die verder van je aannemer afstond. Het ongemak zit niet in zijn kennis, het zit in de afstand die er niet is. Precies dat ongemak hoort bij de beleidsevaluatie van PIANOo, het expertisecentrum dat de Nederlandse overheid adviseert over aanbesteden. De evaluatie verscheen in
juni 2026 als bijlage bij een Kamerbrief en oordeelt over de doelmatigheid, de doeltreffendheid en de toekomstbestendigheid van het centrum. Geschreven is ze door Significant Public, een onderdeel van adviesbureau Significant dat op ditzelfde dossier al jaren de vaste onderzoekspartner van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat is. Onder de naam Significant Synergy leverde hetzelfde bureau eerder onder meer de landelijke monitor van de aanbestedingspraktijk, en nu beoordeelt het ook hoe PIANOo ervoor staat. De keurmeester kent de winkel, want
hij komt er al jaren over de vloer.

Dit is niet de slager die zijn eigen vlees keurt, zo plat ligt het niet. PIANOo beoordeelt zichzelf niet, het ministerie gaf de opdracht en een ander voerde uit. Het ongemak zit subtieler, en het is groter dan dit ene rapport. In een klein, gespecialiseerd vak zijn de mensen met de meeste kennis vaak dezelfde mensen die er al jaren in rondlopen, die de vorige rapporten schreven, die op het congrespodium staan en aan de tafel zitten waar in podcasts over het vak wordt gepraat. Wie in zo’n wereld een echt onafhankelijk oordeel wil organiseren, merkt dat de buitenstaander telkens iemand blijkt die je al kende.
De vraag is dan waarom niemand dit blijkbaar een probleem vond, en het eerlijke antwoord begint bij onvermijdelijkheid. In een vak dat zo smal is valt absolute onafhankelijkheid bijna niet te organiseren, en wie de drempel te hoog legt houdt geen enkele deskundige meer over die het dossier werkelijk kent. Daar komt bij dat een bekende partij nu eenmaal veiliger voelt dan een onbekende, en dat die voorkeur voor het vertrouwde nergens hoeft te worden uitgesproken om toch te werken. Zo blijft de samenstelling van de onderzoekers buiten beeld als kwestie, ook in het rapport zelf.

Er werd gevraagd om een onafhankelijke blik op het expertisecentrum. De vraag die na lezing blijft hangen, is hoeveel afstand er nog mogelijk is wanneer dezelfde kring al jaren de kennis levert, de onderzoeken schrijft en aan de gesprekstafels zit.

Martin van Leeuwen is oprichter van Epikouros Consulting Company en gespecialiseerd in tendermanagement en bidwriting voor IT-dienstverleners. Hij publiceert op LinkedIn
(Tussen de regels) en Substack.

Bronnen:
Beleidsevaluatie PIANOo 2020-2024, Significant Public, definitief 3 maart 2026, in opdracht van het
ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Aangeboden aan de Tweede Kamer in juni 2026 als
bijlage bij de Kamerbrief van minister Herbert over de vereenvoudiging van de
aanbestedingsregelgeving en het benutten van de inkoopkracht. Te raadplegen via rijksoverheid.nl en
tweedekamer.nl.
Monitor Aanbestedingen in Nederland 2021-2023, Significant Synergy, in opdracht van het ministerie
van Economische Zaken, 19 december 2024.
rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/12/19/significant-synergy-monitor-aanbestedingen-
in-nederland-2021-2023
Eindrapportage Doelgroepenonderzoek Regiomanagement, Significant Synergy, 20 december 2024,
over het regiomanagement dat inmiddels bij PIANOo is ondergebracht.
rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/12/20/significant-synergy-eindrapportage-doelgroepenonderzoek-regiomanagement
PIANOo-congres, 20e editie, 4 juni 2026, Beatrix Theater Utrecht (context bij de verwijzing naar het
congrespodium).