De brandweer rukt niet meer uit

Laatst geupdate op februari 3, 2026 door redactie

Gastbijdrage Martin van Leeuwen, Tendermanager Epikouros Consultancy

Je hebt een klacht over een aanbesteding. Niet over het ontwerp van de procedure — dat deel is al voorbij — maar over de gunningsbeslissing. Je bent uitgeschreven op punten die je niet begrijpt, de motivering is drie regels, en je vermoedt dat er iets niet klopt. Waar ga je heen?

Het klachtenloket van de aanbestedende dienst is de eerste optie, maar de helft van alle aanbestedende diensten heeft er geen.¹ En wie er wel een heeft: de opdrachtgever beoordeelt je klacht over de opdrachtgever. De slager keurt zijn eigen vlees. Dan maar naar de Commissie van Aanbestedingsexperts, de onafhankelijke instantie die sinds 2013 klachten behandelt en niet-bindende adviezen geeft. Alleen: sinds 20 november 2025 neemt de CvAE dit type klachten niet meer in behandeling.² Wat overblijft is de voorzieningenrechter — tienduizend euro aan advocaatkosten, twintig dagen om te reageren, en een rechter die marginaal toetst omdat hij niet op de stoel van de aanbestedende dienst gaat zitten. Voor de meeste MKB’ers is dat geen optie. Het is alsof je 112 belt omdat je huis in brand staat, en te horen krijgt dat de brandweer dit type brand niet meer blust.

Een besluit zonder wet
De CvAE nam dit besluit niet omdat de wet veranderde, maar omdat er een wet aankomt die misschien gaat veranderen. Het wetsvoorstel Versterking rechtsbescherming bij aanbesteding ligt sinds december 2025 bij de Tweede Kamer.³ Dat voorstel beperkt de CvAE inderdaad tot ontwerpklachten — klachten over de opzet van een aanbesteding, vóór de inschrijving. Maar het voorstel is nog niet aangenomen. De Raad van State adviseerde in juni 2025 niet positief en vroeg zich hardop af of de wet haar doel wel bereikt.⁴ De tijdelijke commissie Grondrechten en Constitutionele toetsing van de Tweede Kamer heeft op 22 januari 2026 besloten een adviestraject te starten voor dit wetsvoorstel — ongebruikelijk, en het suggereert dat er constitutionele vragen spelen.⁵ Toch handelt de CvAE alvast alsof de wet al geldt.

De commissie noemt zelf de reden: capaciteitsgebrek. Ze kunnen het werk niet aan. Maar het effect is dat inschrijvers nu in een juridisch niemandsland zitten. De oude situatie — waarin je met elke klacht naar de CvAE kon — bestaat niet meer. De nieuwe situatie — verplichte klachtenloketten bij elke aanbestedende dienst — bestaat nog niet. En de vraag of die nieuwe situatie überhaupt gaat werken, is nog niet beantwoord.

Cijfers waar niemand iets mee doet

En dan de cijfers. KWINK onderzocht de rechtsbescherming in 2019 in opdracht van het ministerie van EZK, en opnieuw in 2025.⁶ Wat ze vonden: 94 procent van de ondernemers zegt weleens ontevreden te zijn over een aanbestedingsprocedure. Tegelijk wordt er nauwelijks geklaagd. Bij ruim achtduizend Europese aanbestedingen per jaar zijn er gemiddeld 140 rechtszaken en veertig CvAE-adviezen. Zeventig procent van de ondernemers die problemen ervaren, onderneemt geen actie — uit angst voor reputatieschade, omdat de termijnen niet passen, omdat de kosten te hoog zijn, omdat ze de kans op succes laag inschatten.⁷

En wie wél klaagt? De memorie van toelichting bij het wetsvoorstel verwijst naar de elfde jaarrapportage van de CvAE, waaruit blijkt dat de bereidheid van aanbestedende diensten om de procedure op te schorten in afwachting van een advies verder is teruggelopen.⁸ VNO-NCW onderzocht eerder wat er gebeurt met adviezen waarin de klager gelijk krijgt én waarbij de termijn kritiek is: van acht gevallen legden vijf aanbestedende diensten het advies naast zich neer, reageerde er één helemaal niet, en voerden er twee een gesprek waarvan
één keer de kosten werden vergoed.⁹ Laurens de Vrijer van Techniek Nederland vatte het samen:

“We krijgen gelijk, maar we hebben er niks aan.”

De wet die dit moet oplossen
Het wetsvoorstel dat nu bij de Kamer ligt, maakt klachtenloketten verplicht voor alle aanbestedende diensten. Het stelt minimumeisen aan de procedure. Het introduceert vaste termijnen. Op papier klinkt dat als vooruitgang — eindelijk duidelijkheid, eindelijk een loket waar je terechtkunt. Maar de Raad van State stelde een vraag die blijft hangen: als de adviezen van de CvAE nu al massaal worden genegeerd, waarom zou een
verplicht klachtenloket bij de aanbestedende dienst zelf dan wél effect hebben?¹⁰ De slager wordt verplicht gesteld, maar het vlees blijft van hemzelf.

De memorie van toelichting erkent het probleem impliciet. Ze verwijst naar de lage bereidheid om procedures op te schorten en concludeert dat “niet-bindende instrumenten niet het gewenste effect zullen creëren.”¹¹ De oplossing die de wet biedt: nog een niet-bindend instrument, maar dan verplicht. Het is alsof je een brandblusser ophangt in een gebouw waar niemand hem mag gebruiken.

Waar moet je nu heen
De situatie per vandaag, vanuit inschrijversperspectief: als je een klacht hebt over het ontwerp van een aanbesteding — de eisen, de criteria, de procedure — kun je naar het klachtenloket als dat bestaat, en daarna naar de CvAE. Als je een klacht hebt over de gunningsbeslissing — je bent afgewezen en je begrijpt niet waarom — kun je naar het klachtenloket als dat bestaat. Daarna is er niemand meer, behalve de rechter.
De brandweer is er nog. Ze rukt alleen niet meer uit voor de meeste branden. En de wet die belooft dat ze dat straks weer wel gaan doen, moet nog worden aangenomen — terwijl de Raad van State zich hardop afvraagt of het überhaupt gaat werken.

Voetnoten
1. Panteia, Regeldrukonderzoek 2024; bevestigd in KWINK 2025, geciteerd in MvT Wetsvoorstel 36874..

(Red. An We vonden wel een rapport over de cva maar dat was van 2023? )

https://open.overheid.nl/documenten/b7d13f5b-9979-456d-a78d-35f43defba8c/file

2. Commissie van Aanbestedingsexperts, nieuwsbericht 20 november 2025, “Niet-ontwerpklachten niet langer in behandeling genomen”
3. Wetsvoorstel 36874, Versterking rechtsbescherming bij aanbesteding, ingediend december 2025.

4. Raad van State, advies W18.25.00016/IV, vastgesteld 11 juni 2025.
5. Tijdelijke commissie Grondrechten en Constitutionele toetsing, besluit 22 januari 2026.
6. KWINK Groep, Rechtsbescherming in de aanbestedingspraktijk, juli 2019; vervolgonderzoek 2025.
7. KWINK 2019, samengevat in Kamerbrief staatssecretaris Keijzer, 15 juli 2019.
8. CvAE, Elfde jaarrapportage 2023, geciteerd in MvT Wetsvoorstel 36874.
9. VNO-NCW, onderzoek klachtafhandeling, periode 2017-2018.
10. Raad van State, advies W18.25.00016/IV, punt 2b.
11. Memorie van Toelichting Wetsvoorstel 36874, paragraaf 3.4.