Beslisnota A27 Houtensebrug; transparantie gunningsbeslissing?

De Tweede Kamer heeft een Beslisnota ontvangen van Rijkswaterstaat over de A27 Hooipolder / Houtensebrug. Zoals Aanbestedingsnieuws eerder deze week berichtte, heeft Rijkswaterstaat een deelopdracht voor een brug “uit het contract van de aannemerscombinatie gehaald”.

In dat artikel konden we naar aanleiding van een persbericht melden dat de brug nog een levensduur van dertig jaar heeft.

In de beslisnota gaat Rijkswaterstaat daar wat meer op in. Het gaat volgens de beslisnota om een van de alternatieve scenario s die is uitgewerkt in het Tracébesluit. Dat zocht Aanbestedingsnieuws er bij, daarin staat dat de westelijke Houtensebrug wordt gerenoveerd en verbreed. Zie: https://platformparticipatie.nl/a27houtenhooipolder/a27houtenhooipolder_/default.aspx

De beslisnota heeft zowel de aannemer aan wie de opdracht gegund is, als het bedrag waarvoor de brug gegund is,  voor ons en dus ook de kamerleden gecensureerd en erbij gezet dat dit bedrijfsvertrouwelijk is. Hoe kan een democratie er dan ooit goed over beslissen? Men moet toch weten voor welk bedrag de te controleren dienst kan worden aangeslagen, en dat hangt ook af van de contractuele aansprakelijkheid waar mogelijk sprake van kan zijn. Het woordje fors alleen, dat zegt niemand iets.

[…]

Op de projectpagina staat Rijkswaterstaat meer stil bij wat er nou precies is onderzocht:

Uitbreiding van een bestaande brug is technisch complex. Vanaf het najaar 2023 werken de ontwerpteams van Rijkswaterstaat samen met de betrokken aannemerscombinatie aan de uitwerking van het ontwerp hoe de Houtensebrug (1980) kan worden uitgebreid. Onderzoek naar de huidige staat en draagkracht van de brug vormde hierin de basis. De brug is aan een viertal proeven onderworpen om de belastbaarheid en ‘het gedrag’ van de brug te testen. Met een spanningstest is de huidige spanning in de voorspankabels van de brug gemeten. Er is een belastingproef met 14 vrachtwagens van elk 30 ton uitgevoerd, er zijn geboorde kernen van het beton in het laboratorium onderzocht en er is een dynamische belastingproef met een speciale vrachtwagen met vibrerende lading uitgevoerd om de ‘stijfheid’ van de brug in kaart te brengen. Nu alle onderzoeksresultaten geanalyseerd zijn, blijkt dat de geplande uitbreiding niet mogelijk is. Expert judgement laat zien dat de brug nog circa 30 jaar mee kan. Dit betekent dat er nog tijd is om een andere oplossing voor de brug te bedenken. Om deze reden is besloten de werkzaamheden aan de Houtensebrug uit het contract van de aannemerscombinatie te halen.

De beslisnota formuleert het anders. Een alternatief scenario past binnen het Tracébesluit maar is duurder en leidt tot verkeershinder en wordt niet geadviseerd. Met als stopwoordje fors:

Met de nota van 13 mei 2024 (RWS-2024/18515) is de (voormalige) minister geïnformeerd dat de capaciteitsuitbreiding van de bestaande westelijke Houtensebrug (onderdeel van het project A27 Houten – Hooipolder) niet mogelijk is conform plan. Vervolgens zijn alternatieve scenario’s uitgewerkt. Eén alternatief is passend binnen het Tracébesluit (TB). Dit alternatief is echter fors duurder dan het beschikbare budget en zal in de uitvoeringsfase voor langere tijd leiden tot forse verkeershinder in regio Utrecht (langer dan een jaar). Dit alternatief wordt daarom niet geadviseerd.

Alternatieven buiten het TB kunnen, vanwege aanbestedingsregels, niet worden gegund aan de huidige opdrachtnemer. De capaciteitsuitbreiding is pas echt noodzakelijk bij openstelling van de verbreding van de Ring Utrecht. Deze laatste is vertraagd vanwege de stikstofproblematiek. Voorgaande vraagt om een heroverweging van de capaciteitsuitbreiding van de westelijke Houtensebrug.

En dat maakte Aanbestedingsnieuws maar vetgedrukt, want het kan best, vanwege de aanbestedingsregels. Die maken van alles moeilijk en sommige dingen ook echt onmogelijk maar wijzigen, dat kan best. Alleen het is natuurlijk wel zo dat een opdracht die wezenlijk wijzigt en daarbij de drempelwaarde overschrijdt, opnieuw moet worden aanbesteed. Wat dan weer niet kan, is terugkomen op een eerder gedane, contractuele belofte. Pacta sunt servanda, belofte maakt schuld. Dat is, volgens het commentaar van de SDU buiten kijf, weergegeven in artikel 3:296 BW,

1Tenzij uit de wet, uit de aard der verplichting of uit een rechtshandeling anders volgt, wordt hij die jegens een ander verplicht is iets te geven, te doen of na te laten, daartoe door de rechter, op vordering van de gerechtigde, veroordeeld.

Staat het er nou wel of staat het er nou niet. In het tijdschrift Recht en Praktijk “De grenzen van het recht op nakoming” (R&P nr. 167) 2008/2.2.5 spreekt dapper van het ontbreken van wettelijke basis. Om vervolgens erachteraan te plakken dat het recht op nakoming “niet ter discussie” staat. Maar ja, je kan natuurlijk overal over discussiëren. Maakt belofte wel schuld?

“Het moet worden toegegeven, dat het ontbreken van een wettelijke basis van het materiële recht op nakoming in het BW het functioneren van dit recht niet hindert. Het materiële recht op nakoming wordt voorondersteld geacht en deze vooronderstelling wordt door niemand betwist.”

Dat roept ook maar weer eens de vraag op of aanbestedingen wel zo fijn werken voor de openbare werken waarvoor de aanbestedingsregelgeving primair bedoeld is. Waarom zou de opdracht voor de verbreding van de brug niet opnieuw in concurrentie kunnen worden uitgegeven? Omdat uit onderzoek blijkt dat het niet nodig is?  Kon je dat niet onderzoeken vóór je een enorm project op touw zette. Waarom ga je het dan eerst aanbesteden en vastleggen in een 13 jaar lang bevochten Tracébesluit?

Terugkomen op gemaakte beslissingen is nooit wat de bedoeling is, van een beslissing. Dit raakt aan een ander bezwaar van het vigerende aanbestedingsrecht waar Aanbestedingsnieuws het al zo vaak over had. Gunningsbeslissingen, de winnaar en de prijs, hoeven niet transparant te worden gemaakt. En dat is nu net het enige dat je in het belang van de democratische controle op politieke wenselijkheid, zou moeten willen weten.

Zie ook:

EU Commissie wil feedback aanbestedingsrichtlijnen, Stolwijk geeft die ook

Gunningsbeslissingen in bijna de helft van de aanbestedingen vertraagd

Verkiezingen en aanbestedingen: wat zeggen de partijprogramma’s